De twaalfde James Bondfilm bracht 007 terug naar de basis: minder gadgets, meer spanning. Regisseur John Glen — die als second unit director en editor al aan vijf Bond-films had gewerkt — maakte hier zijn regiedebuut. Anders dan het overdadige sciencefictionspektakel van Moonraker koos Glen bewust voor een serieuzere, nuchterder aanpak: rauwer, geloofwaardiger, met de nadruk op echte locaties en gevaar op menselijke schaal. Voor het augustusnummer van 1981 van American Cinematographer deelden vijf mensen achter de schermen hun ervaringen: director of photography Alan Hume, regisseur John Glen, skicameraman Willy Bogner, VFX-cameraman Paul Wilson en second unit regisseur Jimmy Devis.
Het camerawerk: Alan Hume, BSC
De opdracht om een James Bondfilm te mogen draaien is op zichzelf al een bijzondere eer. Alan Hume voelde dat maar al te goed toen regisseur John Glen en producer Albert “Cubby” Broccoli hem vroegen als director of photography aan te treden voor For Your Eyes Only. Hume was op dat moment oud-voorzitter van de British Society of Cinematographers en nam de uitnodiging met beide handen aan.
Hume was verantwoordelijk voor de main unit en bereidde zich voor op alles wat er maar kon gebeuren — op basis van het script, maar zonder de locaties vooraf te hebben gezien. Tijdens de voorbereidingsperiode draaide hij namelijk nog een andere film, waardoor de locatieverkenning werd overgenomen door Arthur Wooster en zijn zeer ervaren gaffer John Tythe van Pinewood Studios.
Geen dag was hetzelfde, schreef Hume — en dat zou altijd zo blijven. Zon, regen, getij en tijd wachten op niemand, en producers en regisseurs al evenmin. De crew probeerde altijd een stap vooruit te denken, te rennen wanneer dat nodig was, ook als dat onmogelijk lange dagen betekende — en dat alles met het doel om aan het einde van de dag materiaal te hebben waar ze trots op konden zijn. Dat lukte niet altijd zonder slag of stoot.
De regisseur: John Glen
Toen producer Albert R. Broccoli hem vroeg For Your Eyes Only te regisseren, was Glen aanvankelijk sprakeloos. Maar zodra het nieuws was ingedaald, richtte hij zijn gedachten op het samenstellen van de crew voor de twaalfde film in de succesvolste filmserie ooit.
Een logische opvolger van Ken Adam als production designer was Peter Lamont, die bij de meeste voorgaande Bond-films betrokken was geweest, zowel als set dresser als art director. Derek Meddings was een andere sleutelfiguur die ze als director of special effects wisten te contracteren.
Glens eerste keuze als cameraman was Alan Hume, met wie hij eerder had samengewerkt aan de legendarische ski-parachutesprong in The Spy Who Loved Me. Zonder Alan’s moed om de camera’s op de rand van Mount Asgard in het bevroren noorden van Canada te plaatsen, zou die scène nooit zijn gedraaid. Glen zou het moment nooit vergeten: Hume die over de rand verdween en weer opdook, zich vastklampend aan een enorm rotsblok dat onder het statief hing om het stabiliteit te geven.
Voor de drie grote onderwatersequenties werd Al Giddings uitgenodigd, die eerder de onderwaterscènes voor The Deep had gedraaid. Vanuit Los Angeles kwam hij naar Pinewood Studios voor een bespreking. Storyboard-tekenaar Denis Rich had al weken aan schetsen gewerkt, en samen legden ze vast hoe de segmenten verdeeld zouden worden over de vier units die tegelijkertijd op verschillende plaatsen zouden draaien.
De locatieverkenningen waren waarschijnlijk de kortste ooit: die op Korfoe werd in twee dagen afgerond! Michael Wilson bestuurde de gehuurde minibus en slaagde er de tweede dag in om in een greppel te rijden.
De allereerste opnames vonden plaats op de Noordzee. Ze hadden geluk: drie prachtige dagen met strakblauwe luchten en spiegelgladde zee! De scène betrof het zinken van een vissersschip in de Ionische Zee. Glen had het beeld voor ogen dat de camera onder water zou beginnen, waarbij de trawler zichtbaar werd naarmate de camera naar het oppervlak steeg. De waterdichte camerabehuizing die de crew daarvoor bouwde bleek echter te zwaar om te water te laten en werd al snel vervangen door een plastic zak.
De hoofdopnames begonnen medio september op het eiland Korfoe en het weer was de eerste drie weken schitterend. Rémy Julienne en zijn team van Franse stuntmannen werden ingehuurd voor de autoachtervolging en later de ski/motor-achtervolging, terwijl Arthur Wooster en zijn second unit zich vermaakten met het omgooien van auto’s.
Spanning op de bobsleebaan: Willy Bogner
Bogner had al meegewerkt aan twee eerdere Bond-films als speciale cameraman voor de skiscènes van On Her Majesty’s Secret Service en The Spy Who Loved Me. Bij For Your Eyes Only kreeg hij de kans om de skisequenties zowel te regisseren als te draaien. Hij mocht ook zelf een deel van het materiaal schrijven.
Een van de meest uitdagende sequenties was een achtervolging met een viermans-bobslee, James Bond op ski’s en een motorrijder die Bond in de bobsleebaan achtervolgt, op de olympische baan van Cortina d’Ampezzo. De snelheden varieerden tussen de 55 en 90 kilometer per uur.
Om het ‘gevoel’ van de achtervolging goed over te kunnen brengen op het publiek, besloot Bogner shots te maken op ski’s in de bobsleebaan zelf! Hij had al eerder in een bobsleebaan geskied voor On Her Majesty’s Secret Service en wist dat dit voor een goede skiër te doen was. Zijn achtergrond als voormalig lid van het Duitse Olympische Skiteam hielp enorm, maar het filmen zelf bracht andere uitdagingen met zich mee.
De oplossing: een handheld 35mm Arriflex-III camera met een videocamera aan de zijkant en een monitor bovenop. Dankzij het schokdempende effect van zijn knieën en armen kon hij de camera stabiel houden en goede beelden maken, zelfs bij hoge snelheden. De Panavision-lens op de Arri-III was ontdaan van al het overbodige gewicht, maar met de videomonitor en twee aparte accugordels — voor de Arri en voor de TV-unit — woog de totale uitrusting bijna 30 kilo!
Voor het geval hij zou vallen droeg Bogner het volledige pak van een ijshockeyspeler, gehuurd in Cortina. Gelukkig viel hij maar één keer, en dankzij de bescherming overkwam hem noch de apparatuur iets.
Volgens het plan zou de bobslee voorop gaan, Bond daar net achter en op de achtergrond de motorrijder. Bogner maakte zich aanvankelijk zorgen of de motorrijder wel beheersbaar kon rijden op de steile wanden van de baan, maar Rémy Julienne, de beroemde Franse stuntcoördinator, stelde hem gerust. Julienne voorzag de banden van speciale spikes en zorgde voor de juiste uitrusting. Hij verzekerde Bogner dat ze snelheden tot 80 kilometer per uur konden halen in de bobsleebaan! Drie jonge Fransen voerden de stunts op de motoren uit: Jocote, Bernard Pasqual en Dominique Julienne.
Miniaturen en verwoesting: Paul Wilson, BSC
Paul Wilsons eerste indruk bij het lezen van het scenario was dat het niet zo’n grote uitdaging zou zijn als Moonraker. Het leek erop dat de meeste actiescènes zich zouden afspelen op echte locaties met bestaande voertuigen en gebouwen, waardoor er op de effectsstage minder hoefde te worden nagebouwd. Op het zinken van de trawler St. George na was alles echt — zelfs de tweemans-onderzeeër en de Mantis. Maar de uitdagingen kwamen van een kant die hij niet had verwacht.
Achteraf had Wilson naar eigen zeggen meer kopzorgen bij For Your Eyes Only dan bij Moonraker. De reden: hij moest zijn effectopnames naadloos laten aansluiten op live-actionmateriaal dat al op locatie was gedraaid. Wat hij filmde mocht geen moment opvallen. En dat is nu precies het punt: als niemand het VFX-werk ziet, heeft de cameraman zijn werk goed gedaan.
De trawler kon uiteraard niet echt worden gezonken, zelfs niet voor een Bond-film. Het team moest de lichtomstandigheden en de zeegang van de opnamen die de second unit in augustus had gedraaid in de buitentank van Pinewood nabootsen — maar dan in november. Dat is in Engeland geen sinecure: de zon staat dan zo laag dat de omringende bomen slechts twee uur per dag, midden op de middag, geen schaduwen op de achtergrond wierpen.
Het team modelbouwers van Derek Meddings moest een bijzonder gedetailleerd model van de St. George maken: nadat de trawler in de buitentank was gezonken, werd hij weer opgehaald en onder water in de 007 Stage hergebruikt, waar hij van zeer dichtbij werd gefilmd.
De verwoesting van het pakhuis in Albanië (in werkelijkheid het Griekse eiland Korfoe) kon, om één of andere reden 😉, niet echt worden opgeblazen. De hele haven met omgeving moest in miniatuur worden nagebouwd en vernietigd in Pinewood Studio’s.
Bij het verkleinen van een set tot een vijfde van de werkelijke grootte moeten de lampen ook worden verkleind — een 10K wordt een 2K. Maar om schaal en gewicht overtuigend over te brengen, moet de scène worden gedraaid op vijfmaal de normale snelheid, zeker bij explosies. De lamp die een 2K is geworden, moet dat kleine formaat behouden maar de lichtintensiteit van een 10K leveren. De meest bruikbare lampen die Wilson hiervoor vond waren de clip-on Jupiter Quartz-units: zeer krachtig, compact en handig om achter miniatuurmuren en -gebouwen te verstoppen. Hij gebruikte er 60 voor één enkele opname van de pakhuisverwoesting.
De pre-title sequence: Jimmy Devis
Na terugkeer van een filmklus in de VS kreeg Jimmy Devis een telefoontje van het James Bond-kantoor: John Glen wilde hem de pre-title sequence van For Your Eyes Only laten regisseren. Het jaar daarvoor had Devis de gevechtsscènes geregisseerd voor Inchon van Terence Young, een van de vroegere Bond-regisseurs.
Zoals gebruikelijk bij alle Bond-films was de uitdaging om het ongelooflijke er geloofwaardig uit te laten zien. Devis vertrok met de locatiemanager om de plek te verkennen die John Glen, cameraman Alan Hume en production designer Peter Lamont al hadden uitgekozen, voordat zij naar Korfoe vertrokken.
Bij Becton Gas Works, gelegen aan de oevers van de Theems in Oost-Londen, ontmoette Devis helikopterpiloot Marc Wolff en luchtcameraman Al Werry. Die twee hadden samen aan talloze films en commercials gewerkt en waren erg goed op elkaar ingespeeld.
Met z’n vieren liepen ze over het parcours dat Devis voor hen had bedacht. Marc Wolff adviseerde over de mogelijkheden: onder en over staalconstructies vliegen, draaien op een punt, door gebouwen heen duiken. Ze gebruikten een Bell JetRanger als Bonds helikopter en als cameraplatform een Alouette uitgerust met een Helimount. Die kon aan beide kanten of waar dan ook op de landingsschenen worden bevestigd. Marc en Al hadden ook bevestigingspunten aan de onderkant gemonteerd, plus een stoel waarop Al Werry buiten de helikopter kon zitten. Het vergde uitzonderlijk knappe vliegkunst, met al die luchtweerstand aan één kant.
De opnames namen in totaal drie weken in beslag. Derek Meddings was verantwoordelijk voor de voorgrondmodellen. Hij bouwde ook een namaakhelikopter in een van de grote vervallen gebouwen, op ongeveer 300 meter rails, aangedreven door een kleine motor. Hij kon het vliegen simuleren door de helikopter te bewegen via een hydraulisch systeem dat hij zelf bediende.
De pre-title sequence van de helikopter vereiste ook hulp van de modelunit. Terwijl Bond vecht om de controle over de radiografisch bestuurde helikopter te krijgen, is het toestel te zien terwijl het een verlaten pakhuis binnenvliegt, rondcirkelt en weer naar buiten gaat. Twee voorgrondminiaturen werden door de art department gebouwd en zorgvuldig uitgelijnd met de echte gebouwen. De helikopter die naar de zijkant van het echte gebouw vloog, leek het binnen te gaan dankzij de geplaatste voorgrondminiaturen — een klassiek perspectivisch trucje uit het pre-digitale tijdperk.